Semax

Mechanizm działania

Semax jest fragmentem ACTH(4-7) Met-Glu-His-Phe, wydłużonym na końcu C o Pro-Gly-Pro; w literaturze opisuje się, że to wydłużenie zwiększa odporność na degradację enzymatyczną. W odróżnieniu od hormonu macierzystego Semax jest uznawany za w znacznym stopniu pozbawiony aktywności kortykotropowej i nie ma motywu Arg-Trp farmakoforu melanokortyny, dlatego działanie pośredniczone przez receptory melanokortyny nie jest potwierdzone. Badania radioligandowe na błonach podstawnego przodomózgowia szczura wykazały natomiast swoiste, odwracalne i zależne od wapnia miejsca wiązania o nanomolarnym powinowactwie, których nie przypisano żadnemu sklonowanemu receptorowi (Dolotov et al., J Neurochem 2006). Najlepiej scharakteryzowanym sygnałem dalszym jest sygnalizacja neurotrofin: w hipokampie i podstawowym przodomózgowiu szczura Semax podawany donosowo zwiększał poziom białka BDNF i zmieniał ekspresję trkB. Badania na gryzoniach opisują ponadto modulację przekaźnictwa monoaminergicznego i cholinergicznego oraz ekspresji genów związanych z zapaleniem i układem naczyniowym w modelach ogniskowego niedokrwienia.

Stan dowodów naukowych

Dowody dotyczące substancji o nazwie Semax są regionalnie asymetryczne. Podstawa mechanistyczna ma charakter przedkliniczny: obejmuje badania w hodowlach komórkowych i na gryzoniach dotyczące miejsc wiązania, ekspresji BDNF i trkB oraz neuroprotekcji po eksperymentalnym ogniskowym niedokrwieniu kory mózgowej (Dolotov et al. 2006; Romanova et al. 2006). Dane kliniczne pochodzą niemal wyłącznie z Rosji, gdzie Semax jest zarejestrowany jako produkt leczniczy i stosowany w praktyce neurologicznej, głównie w ostrym udarze niedokrwiennym oraz we wskazaniach poznawczych. Doniesienia rosyjskojęzyczne obejmują prace dotyczące ostrego udaru (Miasoedova et al. 1999) oraz badanie rehabilitacyjne u 110 pacjentów, w którym odnotowano wyższe stężenia BDNF w osoczu i większy wzrost wskaźnika Barthel w podgrupach otrzymujących Semax (Gusev et al. 2018); nie opisano w nim zaślepienia ani kontroli placebo. Semax nie uzyskał pozwolenia na dopuszczenie do obrotu ani od EMA, ani od FDA; nie jest też dostępne duże, niezależne, randomizowane badanie z podwójnym zaślepieniem opublikowane w międzynarodowym recenzowanym czasopiśmie naukowym. Kluczowymi lukami są zaślepienie, jakość sprawozdawczości i niezależna replikacja; skuteczność i bezpieczeństwo nie są zatem potwierdzone.

Przechowywanie i postępowanie

W przypadku peptydów liofilizowanych zasadniczo stosuje się zwykłe zasady postępowania: przechowywać w chłodnym, suchym miejscu, chronionym przed światłem. Po rekonstytucji roztwory peptydów są w praktyce laboratoryjnej przechowywane w chłodzie i używane w ciągu kilku dni; na ogół unika się powtarzanych cykli zamrażania i rozmrażania.

Pytania dotyczące stanu badań

Do jakich celów bada się Semax?

Semax bada się przede wszystkim w kontekście funkcji poznawczych, uczenia się i pamięci, a także neuroprotekcji po niedokrwieniu mózgu. Zasadnicze pytanie dotyczy tego, czy peptyd wpływa na sygnalizację neurotrofin, w szczególności BDNF i jego receptor trkB. Kolejny nurt bada ekspresję genów związanych z zapaleniem i układem naczyniowym w modelach udaru.

Jaki jest stan dowodów dotyczących substancji o nazwie Semax?

Dane mechanistyczne pochodzą z hodowli komórkowych i modeli gryzoni, a dane kliniczne niemal wyłącznie z Rosji, gdzie Semax jest zarejestrowany jako produkt leczniczy. Te doniesienia kliniczne są w większości publikowane po rosyjsku i na ogół nie opisują zaślepienia ani kontroli placebo. Brakuje dużych, niezależnych, randomizowanych badań z podwójnym zaślepieniem; Semax nie uzyskał również pozwolenia na dopuszczenie do obrotu ani od EMA, ani od FDA. Skuteczność i bezpieczeństwo nie są zatem potwierdzone.

Źródła

1. Filippenkov et al., Genes 2023 (immune gene expression in rat brain)DOI: 10.3390/genes14071382PMID: 37510287
2. Dolotov et al., Brain Res 2006DOI: 10.1016/j.brainres.2006.07.108PMID: 16996037
3. Dolotov et al., J Neurochem 2006DOI: 10.1111/j.1471-4159.2006.03658.xPMID: 16635254
4. Romanova et al., Bull Exp Biol Med 2006DOI: 10.1007/s10517-006-0445-0PMID: 17603664
5. Miasoedova et al., Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova 1999PMID: 10358912
6. Gusev et al., Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova 2018DOI: 10.17116/jnevro20181183261-68PMID: 29798983